Welsh language info


donatenew

  • Anhwylder symudedd niwrolegol prin a achosir gan negeseuon gwallus gan yr ymennydd sy’n achosi symudiadau troellog poenus ac ailadroddus neu ystumiau corff annormal.
  • Gall effeithio ar bobl o bob oedran. Pan fydd yn dechrau pan fo’r unigolyn yn oedolyn (30 oed neu hyn), mae fel arfer ond yn effeithio ar un rhan o’r corff. Yn y lleiafrif o achosion, gall ledu i ran arall. Os yw’n lledu, mae fel arfer yn lledu i un rhan arall yn unig. Os yw’r dystonia yn ymddangos yn ystod plentyndod neu mewn pobl ifanc, mae’n tueddu i ledu ar draws rhannau amrywiol o’r corff.
  • Mae’n effeithio ar o leiaf 1 person o bob 800 yn y DU.
  • Ar hyn o bryd nid oes triniaeth ar gyfer gwellhad llwyr, ond mae triniaethau effeithiol, strategaethau ymdopi a chymorth ar gael. Gall symptomau ddiflannu, ond mae hyn yn brin – mae hyn yn digwydd mewn tua 5-10% o achosion.
  •  Yn y rhan fwyaf o achosion nid yw’n effeithio ar ddeallusrwydd nac yn lleihau hyd bywyd.

Achosion dystonia

  • Yn y rhan fwyaf o achosion, ni wyddom beth sy’n achosi dystonia.
  • Gwyddir bod lleiafrif o achosion yn cael eu hachosi gan enynnau gwallus – mae dystonia o’r fath fel arfer yn ymddangos yn ystod plentyndod. Fodd bynnag, hyd yn oed os yw plentyn yn etifeddu genyn a all achosi dystonia, nid yw hyn yn golygu y bydd yn datblygu’r symptomau. Er enghraifft, mae un genyn a all achosi dystonia, DYT1, ond yn achosi symptomau mewn tua thraean o’r achosion lle y mae’n bresennol.
  • Rydym yn gwybod beth sy’n achosi rhai mathau o dystonia. Gall y rhain gynnwys niwed i’r ymennydd yn ystod genedigaeth neu o ganlyniad i strôc. Ymysg achosion eraill mae cyflyrau meddygol eraill, damweiniau neu sgîl-effeithiau cyffuriau a ddefnyddir i drin cyflyrau seiciatrig. Gelwir y mathau hyn o dystonia yn dystonia eilaidd.

Dystonia ffocal

  • Mae’r mathau hyn o dystonia fel arfer yn ymddangos pan fo unigolion rhwng 30 a 70 oed, ond gall hyn amrywio. Maent fel arfer ond yn effeithio ar un rhan o’r corff ond yn y lleiafrif o achosion gall y dystonia ledu i ran arall o’r corff. Os digwydd hyn, bydd fel arfer ond yn lledu i un rhan arall.
  • Gall difrifoldeb y symptomau amrywio o ddydd i ddydd. Yn nodweddiadol, gall symptomau waethygu’n raddol dros gyfnod o bum mlynedd cyn sefydlogi.
  • Mae dystonia ffocal yn ymateb yn dda i driniaethau, a gellir ei reoli’n effeithiol fel arfer.

Mae’r canlynol ymysg mathau cyffredin o dystonia ffocal

  • Dystonia’r gwddf– Gall symptomau gynnwys un neu fwy o’r canlynol:
    • Gall y pen gael ei dynnu i’r chwith neu’r dde. 
    • Mae’r cyhyrau’n gwingo gan achosi i’r pen gael ei dynnu i lawr, tua’r ochr, ymlaen neu yn ôl.
    • Gall y pen hefyd ysgwyd yn ddireolaeth.  
  • Dystonia o amgylch y llygaid – Mae’n effeithio ar y cyhyrau o amgylch y llygaid, gan achosi i’r llygaid gau, gwingo neu amrantu’n ddireolaeth. Gall y symptomau gynnwys llygaid sy’n teimlo’n sych, llygaid blinedig neu amrannau trymion sy’n teimlo felly’n barhaus.
  • Dystonia’r llais – Mae’n effeithio ar dannau’r llais gan achosi i’r llais swnio’n chwythlyd neu’n daglyd.
  • Dystonia’r llaw– Mae’n effeithio ar y gallu i ysgrifennu, a thasgau eraill sy’n ymwneud â’r llaw.
    • Gall y math hwn o dystonia achosi i gyhyrau’r llaw a blaen y fraich wingo gan ei gwneud yn anodd defnyddio’r llaw. Gall effeithio ar dasgau fel ysgrifennu neu chwarae offeryn cerddorol yn gywir.
  • Dystonia sy’n effeithio ar y geg, yr ên neu’r tafod– Mae’n achosi i gyhyrau’r geg, yr ên neu’r tafod symud yn ddigymell ac yn afreolus.
    • Mae hyn yn ei gwneud yn anodd agor a chau’r geg neu reoli’r tafod.
    • Gall hyn hefyd achosi problemau wrth fwyta a siarad, a gall achosi i’r unigolyn gnoi ei dafod neu y tu mewn i’r geg.  
    • Gall pobl ymddangos fel petaent yn gwneud ystumiau rhyfedd â’r wyneb.

Mathau eraill o dystonia

  • Dystonia Cyffredinol– Gall effeithio ar rannau amrywiol o’r corff; yn aml y coesau a’r bongorff.
    • Mae fel arfer yn ymddangos yn ystod plentyndod, gan ddechrau mewn un rhan o’r corff, fel y fraich, y goes neu’r droed, a all droi mewn ffordd annormal.
    • Yna gall ledu i rannau eraill o’r corff neu’r bongorff gan achosi aflonyddwch, troadau neu ystumiau corff sefydlog.
    • Gall y gwingiadau a’r ystumiau hyn ddigwydd gyda neu heb boen. 
    • Yn y lleiafrif o achosion, gall dystonia cyffredinol ymateb i gyffur o’r enw Levodopa (mewn achos o’r fath ceir diagnosis o dystonia sy’n ymateb i dopa).
  • Dystonia Myoclonws– Dyma gyflwr genetig prin sy’n achosi symudiadau gwinglyd sy’n debyg i’r hyn a achosir gan ‘sioc drydanol’.
    • Mae fel arfer yn dechrau yn ystod plentyndod ac yn effeithio ar y gwddf, y breichiau a’r bongorff.
    • Ar ôl y set gyntaf o symptomau, nid yw fel rheol yn lledu ymhellach. 
    • Gall effaith symptomau amrywio rhwng unigolion, felly bydd triniaethau hefyd yn amrywio, ond fel arfer mae angen cyfuniad o driniaethau.
  • Dystonia Gwasgfaol– Cyflwr genetig prin sy’n achosi i’r cyhyrau wingo’n sydyn ac yn ddigymell. Gall hyn bara am funudau neu oriau.
    • Weithiau caiff hyn ei gamgymryd am epilepsi, ond gyda dystonia Gwasgfaol mae’r person yn aros yn ymwybodol pan fydd y pwl yn effeithio arno.
    • Rhwng pyliau, nid oes arwydd o’r symptomau.
    • Gall sefyllfaoedd a sylweddau penodol achosi pwl. Mae’r rhain yn cynnwys straen, blinder, alcohol, coffi a hyd yn oed symudiadau sydyn.
  • Dystonia a Ysgogir gan Gyffuriau– Mae’r math hwn o dystonia yn brin a gall gael ei achosi gan adwaith niweidiol i feddyginiaethau penodol.
    • Gall y rheini yr effeithir arnynt ddangos unrhyw rai o’r symptomau uchod ar ôl defnyddio cyffuriau seiciatrig penodol a ddefnyddir i drin afiechydon seiciatrig difrifol.
    • Bydd y driniaeth yn debyg i’r dulliau uchod a ddefnyddir i drin dystonia.
    • Efallai y bydd angen newid y cyffuriau sy’n achosi problemau neu roi’r gorau i’w cymryd, ond dylid gwneud hyn gyda chymeradwyaeth eich seiciatrydd neu nyrs.

Triniaethau ar gyfer dystonia

  • Tocsin Botulinum – Triniaeth allweddol ar gyfer rheoli dystonia ffocal. Weithiau fe’i defnyddir fel rhan o’r driniaeth ar gyfer dystonia cyffredinol hefyd.
    • Mae’n docsin pwerus sydd wedi’i buro a’i wanhau’n sylweddol.
    • Caiff ei chwistrellu’n ofalus i mewn i gyhyrau penodol mewn modd a dargedir i reoli gwingiadau yn y cyhyrau ac i leihau poen.
    • Bydd y chwistrelliadau hyn yn para tua 12 wythnos, a bydd angen eu hailadrodd fel arfer.
  • Cyffuriau – Gellir defnyddio amrywiaeth eang o gyffuriau i reoli dystonia; eu swyddogaeth yw i reoli’r symptomau. 
    • Nid yw pawb yn dewis cymryd cyffuriau i drin dystonia oherwydd mae angen amynedd a dyfalbarhad, a gall fod sgîl-effeithiau. Mae’r meddyginiaethau ond yn gweithio ar gyfer rhai, ac maent yn fwy tebygol o weithio ar gyfer plant ac oedolion ifanc na phobl h?n.
  • Llawdriniaeth – Y math mwyaf cyffredin o lawdriniaeth yw Ysgogi yn Nwfn yr Ymennydd (DBS).
    • Mae hyn yn cynnwys gosod dau electrod bach iawn ar rannau penodol o’r ymennydd a’u cysylltu â thrawsyrrydd bach o dan y croen.
    • Mae hwn yn anfon signal cyson yn ddi-boen i amharu ar y signalau sy’n achosi symptomau analluogi dystonia.
    • Gellir ailwefrio rhai batris, ond mewn rhai achosion bydd angen gosod batris newydd yn rheolaidd. 
    • Gall hon fod yn driniaeth effeithiol a gall leihau’r angen am feddyginiaeth. Fodd bynnag, yn gyffredinol fe’i defnyddir ar gyfer achosion difrifol o dystonia neu dystonia cyffredinol, neu pan fo dystonia yn achosi cryndod difrifol.
    • Ac eithrio dystonia a ysgogir gan gyffuriau, mae’n llai effeithiol ar gyfer dystonia eilaidd, ac nid yw fel arfer yn cael ei defnyddio i drin dystonia o’r fath.
  • Ffisiotherapi – Gall hyn fod yn ffordd effeithiol o drin dystonia cyhyd ag y’i defnyddir yn briodol, yn arbennig mewn perthynas â dystonia’r gwddf.
    • Rhaid i ffisiotherapydd arbenigol sy’n deall dystonia ddarparu’r driniaeth. Gall waethygu’r symptomau os nad yw’r ffisiotherapydd yn gwybod am dystonia.
    • Fel arfer, mae’r driniaeth hon yn cynnwys ymarferion dyddiol i unioni effeithiau dystonia.
  • Mae Rhaglenni Rheoli Poen yn cyfuno triniaethau fel meddyginiaeth gyda thechnegau o reoli poen, ffisiotherapi a ffyrdd eraill o ymdopi.
  • Triniaethau siarad – Weithiau gall dystonia achosi gofid emosiynol, a gall triniaethau siarad, fel therapi gwybyddol ymddygiadol neu gwnsela, helpu rhai pobl.

Ymwadiad
Mae’r Gymdeithas Dystonia yn darparu’r wybodaeth ar y dudalen hon fel gwybodaeth gyffredinol yn unig. Nid ei diben yw darparu cyfarwyddyd ac ni ddylech ddibynnu ar y wybodaeth hon i wneud diagnosis neu brognosis nac i geisio triniaeth. Ni ddylid ei defnyddio yn lle ymgynghoriad proffesiynol gyda meddyg.

Nid yw’r Gymdeithas Dystonia yn gyfrifol am oblygiadau eich penderfyniadau os byddwch yn defnyddio’r wybodaeth hon, gan gynnwys, ond heb fod yn gyfyngedig i, geisio neu beidio â cheisio gofal meddygol proffesiynol, neu ddewis neu beidio â dewis triniaeth benodol yn seiliedig ar y wybodaeth. Ni ddylech ddiystyru cyngor eich meddyg na darparwr gofal iechyd cymwys arall ar sail unrhyw wybodaeth a gewch gennym ni. Os oes gennych unrhyw gwestiynau eraill ynghylch gofal iechyd, cysylltwch â’r ymarferydd meddygol perthnasol.

Os ydych yn credu bod dystonia gennych chi, neu rywun sy’n agos atoch, gofynnwch i’ch meddyg am atgyfeiriad at niwrolegydd anhwylder symudedd.

Mae rhagor o wybodaeth ar gael gan y gymdeithas dystonia am fathau penodol o dystonia a’r triniaethau sydd ar gael.

Mae gan ein Llinell Gymorth fynediad at wasanaethau dehongli os oes angen.

Llinell Gymorth: 0845 458 6322 neu 020 7793 3658 neu support@dystonia.org.uk
Swyddfa: 020 7793 3651 neu info@dystonia.org.uk

www.dystonia.org.uk

Dystonia Society
2nd Floor
89 Albert Embankment
Vauxhall
London
SE1 7TP

?

stay-informed

 

support-services

 

professionals-old

 

parents-carers